پولیش قبل از آبکاری نه تنها یک مرحله پیش‌نیاز، بلکه ستون اصلی کیفیت در صنعت پوشش‌دهی فلزات است. بسیاری از صنعتگران تازه‌کار تصور می‌کنند که وان‌های آبکاری می‌توانند عیوب سطحی را بپوشانند، اما حقیقت علمی دقیقاً برعکس است؛ فرآیندهای الکتروپلیتینگ مانند ذره‌بین عمل کرده و کوچک‌ترین خط، خش یا حفره‌ای که در مرحله پولیش قبل از آبکاری نادیده گرفته شده باشد را چند برابر بزرگ‌تر نشان می‌دهند. برای دستیابی به یک پوشش بی‌نقص، براق و با دوام، درک عمیق روش‌های صحیح پرداخت‌کاری و استفاده از ابزارهای مناسب الزامی است. در این مقاله ، به بررسی موشکافانه تمامی مراحل، از بساب‌کاری تا جلادهی نهایی می‌پردازیم. پس با آترین همراه باشید

اهمیت جلا و صیقلی بودن قطعه قبل از آبکاری

چرا در تمامی استانداردهای بین‌المللی بر پولیش قبل از آبکاری تاکید شده است؟ پاسخ این سوال را باید در متالورژی سطح جستجو کرد.

۱. پیوند مولکولی و چسبندگی

زمانی که یک قطعه فلزی در وان آبکاری قرار می‌گیرد، لایه‌های نشسته شده باید پیوندی صلب با اتم‌های سطح پایه برقرار کنند. وجود لایه‌های اکسیدی، چربی‌های صنعتی یا ناهمواری‌های میکروسکوپی ناشی از عدم پولیش قبل از آبکاری، مانع از این اتصال می‌شود. سطح صیقلی یعنی انرژی سطحی یکنواخت که منجر به چسبندگی فوق‌العاده لایه آبکاری (نظیر نیکل یا کروم) می‌گردد.

۲. حذف تخلخل و حفره‌ها

حفره‌های میکروسکوپی روی سطح فلز، محل تجمع محلول‌های شیمیایی هستند. اگر مرحله پولیش قبل از آبکاری به درستی انجام نشود، این محلول‌ها زیر لایه جدید حبس شده و پس از مدتی باعث خوردگی از داخل و پوسته شدن (Peeling) آبکاری می‌شوند.

۳. انعکاس نور و درخشندگی آینه‌ای

شفافیت نهایی یک شیر آب کروم یا یک انگشتر طلا، مستقیماً به مقدار میانگین زبری سطح بستگی دارد. هرچه سطح قبل از ورود به وان صاف‌تر باشد، بازتاب نور منظم‌تر و درخشندگی بیشتر خواهد بود.

مراحل جلا و صیقلی کردن قطعه

فرآیند آماده‌سازی شامل یک زنجیره به هم پیوسته است. هر مرحله وظیفه دارد اثرات مرحله قبلی را محو کند تا در نهایت به سطحی کاملاً تخت برسیم.

فصل اول: پوست‌کاری و سنباده‌کاری (بساب‌کاری)

این مرحله که به آن «پرداخت خشن» نیز می‌گویند، سنگ‌بنای پولیش قبل از آبکاری است. هدف در اینجا حذف عیوب بصری بزرگ و رسیدن به یک فرم هندسی صاف است.

انواع مش‌های سنباده و کاربرد آن‌ها

انتخاب مش (Grit) در فرآیند پولیش قبل از آبکاری یک علم است. مش‌ها بر اساس تعداد دانه‌های ساینده در هر اینچ مربع دسته‌بندی می‌شوند:

1. مش‌های زبر (۸۰ تا ۱۸۰): برای حذف جای جوش، خطوط عمیق ریخته‌گری و زنگ‌زدگی‌های شدید. این مرحله لایه‌برداری بالایی دارد.
2. مش‌های متوسط (۲۲۰ تا ۴۰۰): این گریدها وظیفه دارند خطوط زبر ناشی از مرحله قبل را صاف کنند. در صنعت قطعات خودرو، این مرحله بسیار حساس است.
3. مش‌های نرم (۶۰۰ تا ۱۲۰۰): در این مرحله، سطح فلز به حالتی نیمه‌مات می‌رسد. برای فلزات نرم‌تر مثل برنج، رسیدن به مش ۱۰۰۰ قبل از شروع پرداخت با فرچه الزامی است.
4. مش‌های فوق نرم (۱۵۰۰ به بالا): عمدتاً در صنایع نظامی و پزشکی یا زیورآلات فوق‌لوکس برای اطمینان از حذف کوچکترین ناهمواری استفاده می‌شود.

کاربرد در زیورآلات و صنعت

• در زیورآلات: از سنباده‌های دیسکی مینیاتوری یا سنباده‌های کاغذی لوله‌شده (سمباده چوبی) استفاده می‌شود. دقت در اینجا به قدری بالاست که حتی وزن طلای برداشته شده محاسبه می‌شود. پولیش قبل از آبکاری در طلا و نقره به دلیل ارزش بالای فلز، با ظرافت و در دور موتور پایین انجام می‌گیرد.
• در صنعت: از دستگاه‌های بساب‌کاری نواری (Belt Sander) پهن استفاده می‌شود. فشار ثابت و سرعت بالای نوار سنباده باعث می‌شود قطعات بزرگی مثل دستگیره‌های درب در زمان کوتاهی آماده شوند.

فصل دوم: پرداخت‌کاری با فرچه‌های کرکی و چرخ‌های پرداخت

پس از سنباده‌زنی، سطح فلز صاف است اما براق نیست. برای ایجاد درخشش، وارد فاز نهایی پولیش قبل از آبکاری می‌شویم.

انواع فرچه‌های کرکی (چرخ‌های پرداخت)

1. فرچه کرکی سیزال (کنفی): ساخته شده از الیاف گیاهی سخت. این چرخ پرداخت قدرت برندگی بالایی دارد و برای از بین بردن جای سنباده روی استیل و آهن بهترین گزینه است.
2. فرچه نخی (کتان): رایج‌ترین ابزار پرداخت‌کاری. بسته به نوع دوخت (فشرده یا باز)، برای جلا دادن به برنج، مس و آلومینیوم استفاده می‌شود. الیاف کتان صابون جلا را به خوبی در خود نگه می‌دارند.
3. فرچه کرکی پشمی یا نمدی: برای پرداخت نهایی و ایجاد جلای آینه‌ای. این فرچه‌ها بسیار نرم هستند و هیچ خطی روی سطح باقی نمی‌گذارند. در زیورآلات، از مدل‌های مویی ظریف برای داخل حلقه‌ها استفاده می‌شود.

صابون‌های جلا (واکس‌های پرداخت)

بدون صابون، پولیش قبل از آبکاری عملاً غیرممکن است. صابون‌ها حاوی پودرهای میکرونی ساینده در بستری از پارافین هستند:

• صابون مشکی و قهوه‌ای: حاوی ذرات سیلیس و سنباده زبر. برای مرحله اول پرداخت و لایه‌برداری سریع.
• صابون سفید: برای پرداخت فلزات با سختی متوسط. جلی نسبی ایجاد می‌کند و سطح را برای جلی نهایی آماده می‌سازد.
• صابون سبز (واکس استیل): محبوب‌ترین صابون در پولیش قبل از آبکاری. حاوی اکسید کروم است و درخشندگی فوق‌العاده‌ای به استیل و فلزات سخت می‌دهد.
• صابون قرمز و آبی: مخصوص طلا و نقره. این صابون‌ها بسیار ظریف هستند و براقیت “خیس” (Wet Look) ایجاد می‌کنند.

دستگاه‌های مورد استفاده در پولیش قبل از آبکاری

1. دستگاه پرداخت‌کاری دوطرفه (موشکی): رایج‌ترین دستگاه در ایران که دارای یک الکتروموتور با دو شفت بلند برای نصب انواع فرچه کرکی است.
2. دستگاه‌های لرزشی (ویبراتوری): برای قطعات ریز که امکان پرداخت دستی ندارند. قطعات در مخزنی از سنگ‌های سرامیکی و محلول‌های شیمیایی می‌لرزند تا صیقلی شوند.
3. موتور آویز (برای زیورآلات): یک موتور منعطف با هندپیس که اجازه می‌دهد هنرمند با دقت بالا نقاط غیرقابل دسترس انگشتر را پولیش قبل از آبکاری کند.

نتیجه‌گیری

دستیابی به یک کیفیت صادراتی در محصولات فلزی، مدیون اجرای دقیق پروتکل‌های پولیش قبل از آبکاری است. از انتخاب درست مش سنباده گرفته تا استفاده از صابون جلای متناسب با نوع فلز، همگی زنجیره‌ای را می‌سازند که خروجی آن یک قطعه با ارزش افزوده بالاست. اگر مرحله آماده‌سازی و پولیش قبل از آبکاری با حوصله و تخصص انجام شود، هزینه آبکاری کاهش یافته و ضایعات تولید به حداقل می‌رسد. به یاد داشته باشید که در بازار امروز، مشتری ابتدا درخشش قطعه را می‌بیند و سپس کیفیت آن را قضاوت می‌کند.